Beweging

Beweging

 
De tentoonstelling in Natuurcentrum De Maashorst heet 'Bewogen landschap in beweging'.  De bodem van Natuurgebied De Maashorst heeft vaak bewogen: er zijn verschillende aardbevingen geweest. De eerste miljoenen jaren geleden, de laatste in 1992. Deze aardbevingen hebben grote gevolgen gehad voor het gebied.

De Maashorst ligt langs de belangrijke Peelrandbreuk, een breuk in de aardkorst die van het noordwesten (ten westen van Oss) in zuidoostelijke richting (westelijk van Nistelrode en Uden) loopt en de aardkorst verdeelt in de Peelhorst (omhoog gedrukte aardschollen) en  de diepe centrale slenk (omlaag gedrukte schollen). De Maashorst maakt deel uit van de hoger gelegen Peelhorst. De Peelrandbreuk is de meest belangrijke en herkenbare breuk in de aardkorst  in Brabant. Dit stelsel van horsten en slenken dateert van het laat-Carboon (ongeveer 300 miljoen jaar geleden).

Het Maashorstgebied maakte lang geleden deel uit van de brede Maasvallei. In die periode werd door de Maas een groot pakket grindhoudend grof zand afgezet, dat nu nog goed te zien is in de ondergrond. Tijdens de voorlaatste ijstijd (het Saalien, 240.000-180.000 jaar geleden) zorgden heftige bewegingen in de aardkorst ervoor dat de Maas zijn huidige ligging kreeg in de lager gelegen slenk.
In de laatste ijstijd (het Weichselien, 90.000 - 10.000 jaar geleden) werden onder invloed van de wind grote pakketten zand afgezet in Brabant. Dit dekzandpakket bevindt zich in de Maashorst bijna overal aan de oppervlakte in een laagdikte van minder dan een meter.
Toen na de laatste ijstijd de weersomstandigheden langzaam verbeterden, vestigden de eerste pionierplantjes zich op de arme zandgronden van Brabant en van de Maashorst. In de loop van enkele duizenden jaren volgde daarna de natuurlijke ontwikkeling (successie) van heel eenvoudige levensvormen naar een eindstadium van struiken en bomen. Zo'n 4000 - 5000 jaar geleden werd dit eindstadium, waarin van menselijke beinvloeding nog geen sprake was, bereikt. De Maashorst werd vanaf toen gedomineerd door eiken- en berkenbossen.

Wijstgronden
Op de overgang tussen de hooggelegen Maashorst en de slenk zijn op een aantal plaatsen effecten van de peelrandbreuk te zien die worden aangeduid met het begrip 'wijst'.
Wijst is een vorm van grondwaterstroming die samenhangt met het voorkomen van breuken in de ondergrond. Aan de hoge kant van de breuk (horst) leidt het wijstverschijnsel tot kwelrijke, drassige gronden met hogere grondwaterstanden dan aan de lage kant (slenk) van de breuk. De combinatie van het hoogteverschil in het landschap met de natte delen op de hoger gelegen horst is zeldzaam, en leidt tot hoge natuur- en landschapswaarden. De meeste wijstgronden komen in Nederland voor in Limburg en Oost-Brabant.

Voor natuurgebied de Maashorst is het wijstgebied oostelijk van Nistelrode van belang, hier loopt een storing langs de rand van de Maashorst, parallel aan de Peelrandbreuk. De breuken zijn vaak moeilijk te herkennen omdat in de loop der tijden de hoogteverschillen in het landschap grotendeels zijn verdwenen: bij Nistelrode is over een afstand van 100 meter  het hoogteverschil nog ongeveer 3 meter. Bij deze breuk wordt het wijstverschijnsel veroorzaakt doordat een ondiepe ondoorlatende leemlaag in de bodem vanaf de Maashorst doorloopt tot bij de breukrand en daar abrupt stopt. Het grondwater, dat op het Maashorst deel hoog staat vanwege de leemlaag, stroomt hier bij de breuk af in het lagergelegen deel. In feite is hier sprake van een soort onderaardse waterval. Het ijzerhoudende grondwater kan hier in contact komen met lucht, met als gevolg het uitvlokken van ijzer en de vorming van een ijzerbank die het opstuwende effect nog versterkt (zie ook animatie). Grondwater dat hier als kwel uittreedt, heeft een roestbruine kleur vanwege het hoge ijzergehalte. In de sloten in dit gebied is dit goed te zien!

Naast het wijstgebied bij Nistelrode zijn de wijstgronden bij Uden vermeldenswaard. De wijst is hier op dezelfde manier ontstaan als bij Nistelrode.  Het gebied is bijzonder de moeite waard om te bezoeken, eventueel in combinatie met een bezoek aan de stuifduinen van de Bedafse Bergen. Deze twee fraaie natuurgebieden zijn goed per fiets vanaf het Natuurcentrum te bereiken.
De wijstgronden hebben sinds kort de status van (eerste) Aardkundig Monument van de Provincie Noord-Brabant. De gemeente Uden heeft een wandelroute van 6,5 km uitgezet (beschrijving verkrijgbaar bij het Natuurcentrum).

Tegenwoordig is De Maashorst weer in beweging. Niet letterlijk, maar figuurlijk: Er zijn verschillende organisaties verenigd om samen het gebied De Maashorst in zijn oorspronkelijke staat terug te brengen en om het nóg aantrekkelijker te maken. De natuur wijst daarin de weg. Om verdwenen diersoorten weer een leefgebied te geven moet het gebied immers voeldoen aan hun eisen. De natuur bepaalt, de mens is slechts te gast.







« Terug